پایگاه فرهنگی آخرین وارث
الإمام علیٌّ علیه السلام الإیثارُ أعلى مراتِبِ الكَرَمِ، و أفضلُ الشِّیَمِ ایثار، بالاترین مرتبه بخشندگى و برترین خوى است میزان الحكمه، جلد 1، ص 22

... .. .. .. .. ...
  بهشت زیر پای مادران است، حتّی در برنامه زنده تلویزیون!
آروزی یک بچّه: کاش پدر و مادرم حیوون بودن!
ازدواج دکتر چمرانم برای خودش داستانیه!
عامل قرآن سوزی در بحرین گزارش شد
حقّ دارید مساجد رو تخریب کنید...!
آقازاده های فاسد را سنگسار کنید و گرنه ...!
گفتگویی دوستانه بین من و ح طباطبایی، جوون عزیز ایرانی مقیم مالزی
مشاعره ای به یاد جوانی
لینک باکس بازار
تحرکات داییان سفیانی در آخرالزمان
شكایت یك چوپان از رئیس جمهور!
كد لینك باكس پایگاه فرهنگی آخرین وارث
افتتاح كلاغ نیوز
چوپان دروغگو، اهل كدوم كشوره؟
مسجد شاه چراغونه، بچه گدا فراوونه
صفحات : ....................
    

آسیب شناسی اندیشه مهدویت (بخش اول)

نیرومندی اندیشه مهدویت در جایگاه یك اصل مبتنی بر سنت‌های ریشه‌دار اسلامی، و یأس از الگوهای دروغین رایج، موجب گرایش روزافزون حقیقت‌طلبان به اندیشه مهدویت شده است.
شناخت آفات نظری و عملی و آسیب‌های ذهنی و عینی اندیشه مهدویت، امری پسندیده و لازم است. در عین حال، شناخت و تحلیل ریشه‌ها و علل پیدایش و رشد مدعیان مهدویت، یك ضرورت عقلانی است؛ تا با نابود كردن علل، معلول‌ها نیز از بین رفته و با ادعاهای پیدا و پنهان در حال وقوع نیز مبارزه شود.

هر امر مهمی به نسبت اهمیتش در معرض خطرها و آسیب‏هایی است. مقوله مهم مهدویت هم با اثرات بسیار حیاتبخش و بهجت زای خود كه كمترین آن‏ها، امید به آینده و سر فرو نیاوردن در مقابل حوادث، ستم‏ها و سختی‏هاست، از این قاعده مستنثی نیست. مقوله مهم مهدویت، به دلیل اثرات بسیار حیاتبخش و بهجت‏زایی كه دارد؛ در معرض خطرات و آسیب‏هایی است. برای درک بهتر آسیب هایی پیش از ظهور و در دوران غیبت با حجت الاسلام محمد رضا نصوری، معاون تبلیغ و ارتباطات مرکز تخصصی مهدویت و مسئول گروه فرقه های انحرافی این مرکز، عضو هیئت علمی فصلنامه انتظار و عضو شورای نویسندگان مجله امان، نویسنده کتاب "قرآن، مهدی (عج) و جوانان" و به گفتگو نشستیم.

- مهدویت به عنوان آموزه حیاتبخش شیعه با چه آسیب ها و تهدیدهایی رو به رو است؟

برداشت‏هایی انحرافی از مقوله انتظار فرج، افراط و تفریط در ارائه چهرة مهر و قهر از امام عصر(عج)، طرح مباحث غیرضروری، شتابزدگی و تعجیل، توقیت و تعیین وقت ظهور، تطبیق نادرست نشانه‏های ظهور، افراط و تفریط در تبیین مفهوم غیبت، ملاقات گرایی، آرزوگرایان بی عمل، عاشق نمایان دنیاخواه، مدعیان دروغین مهدویت و نیابت خاصه و عامه، عدم پیروی از ولایت فقیه و نواب عام و فعالیت‏های غرب و مستشرقان از آسیب های حوزه مهدویت است.
برداشت‏های انحرافی از مقوله انتظار فرج یکی از این آسیب ها است. برخی انتظار فرج را در دعا برای فرج، امر به معروف و نهی از منكرهای جزئی منحصر دانسته و بیش‏تر از آن، وظیفه‏ای برای خویش قائل نیستند. گروهی دیگر، حتی امر به معروف و نهی از منكرهای جزئی را نیز بر نمی‏تابند. چون معتقدند در دوران غیبت، كاری از آن‏ها بر نمی‏آید و تكلیفی به عهده ندارند، و امام زمان(ع) خود، هنگام ظهور كارها را اصلاح می‏كند.

پندار گروه سوم چنین است كه جامعه بایستی به حال خود رها شود و كاری به فساد آن نباید داشت تا زمنیه ظهور ـ كه دنیایی پر از ظلم و فساد است، فراهم آید. گروه چهارم، انتظار را چنین تفسیر می‏كنند که نه تنها نباید جلوی مفاسد و گناهان را گرفت، بلكه بایستی به آن‏ها دامن زد تا زمینه ظهور حضرت حجّت هر چه بیش‏تر فراهم شود. ـ دیدگاه پنجم، هر حكومتی را به هر شكل ، باطل و برخلاف اسلام می‏داند و می‏گوید: ‏هر اقدامی برای تشكیل حكومت در زمان غیبت، خلاف شرع و مخالف نصوص و روایات معتبر است به این استدلال كه در روایات آمده است: ‏هر عَلَم و پرچمی قبل از ظهور قائم(ع) باطل است.

حركت امام زمان(ع) مانند امور دیگر، روال طبیعی دارد و قرار نیست همه امور، معجزه آسا صورت پذیرد. امام صادق(ع) فرمود:

"‏لو قد خرج قائمنا(ع) لم یكن الا العلق و العرق و النوم علی السروج؛ قائم ما كه قیام كند، جز عرق ریختن و خواب (از فرط خستگی و مبارزه پی در پی ) بر روی زین‏ها نیست". قیام امام زمان(ع) زمینه سازی و آمادگی می‏طلبد. چنان‏كه در روایات، عده‏ای به عنوان زمینه‏سازان حكومت مهدی(ع) نام‏برده شده‏اند: ‏فیُوطِئُون لِلمهدیّ یَعنی سُلطانه. در روایات دیگر، در توصیف منتظران واقعی آمده است: انّ اهل زمان غیبته و القائلین بامامته والمنتظرین لظهوره افضل من اهل كل زمان... اولئك المخلصون حقّاً و شیعتنا صدقاً و الدُّعاة الی دین الله سرّاً و جهراً[4]. ...آنان خستگی ناپذیر، در آشكار و نهان دیگران را به دین خدا فرا می‏خوانند. اگر اصلاح به صورت كامل مقدور نیست، اصلاح در حد توان، ساقط نشده است. آب دریا را اگر نتوان كشید/هم به قدر تشنگی باید چشید

این دیدگاه ‏هدف، وسیله را توجیه می كند. از نظر دین كاملا اشتباه است؛ زیرا همان طور كه حكومت حضرت مهدی(ع) ریشه كن كننده ظلم و جور و برپا كننده عدل است و از قلدری و قساوتْ تهی می‏باشد، راه پیدایش این مقصود نیز بایستی چنین باشد: از ظلم و جور دور، از قساوت و قلدری بركنار و از دروغگویی و ریاكاری خالی باشد. قداستْ مجوّز گناه نمی‏شود؛ چرا كه گناه جز گناه نمی‏زاید و با ظلم نمی‏شود عدل به پا كرد و با عقیدة انتقام نمی‏توان دادگری كرد.
بدیهی است كه لازم نیست همه مردم ظالم یا فاسد گردند تا ‏ظلم فراگیر به وجود آید. آری، نگاهی كوتاه و گذرا به جهان نشان می‏دهد كه ظلمْ عالم را فرا گرفته است، عده‏ای ظالمند و بسیاری مظلوم. از طرفی هیچ منافاتی ندارد كه در كنار این ظلم وجور، دوستان و منتظران آن حضرت با زمینه سازی مثبت و آینده‏ساز، در اندیشه مقدمه چینی برای انقلاب جهانی ایشان باشند.

پس ظلم و فساد به صورت نسبی در جهان شیوع دارد. امام صادق(ع) می‏فرماید: ...لاوالله لایأتیكم حتّی یشقی من شقی و یسعد من سعد؛ این امر فرج تحقق نمی‏پذیرد تا این‏كه هر یك از شقی و سعید به نهایت كار خود برسند.

پس سخن در این است كه گروه سعادتمند و شقاوتمند هر كدام باید به نهایت كار خود برسند. از سوی دیگر، بدیهی است كه آیات و روایات ما را به مبارزه با ظلم و ستم فرا خوانده‏اند. پیامبر گرامی اسلام فرموده‏اند: یكون فی آخر الزمان قوم یعملون المعاصی و یقولون انّ الله قد قدرها علیهم، الرادّ علیهم كشاهر سیفه فی سبیل الله؛ در آخرالزمان، گروهی معصیت می‏كنند و می‏گویند: ‏خدا برای آنان چنین مقدّر كرده است. كسی كه این‏ها را رد كند مانند كسی است كه در راه خدا شمشیر كشیده است.

در مورد ‏بطلان هر عَلَمی قبل از ظهور گفتنی است كه این روایات مانند احادیث دیگر لازم است بر قرآن، سنّت و عقل عرضه گردند تا مواردی مانند ‏حكومت، ‏تخصیص، ‏تخصّص و ‏ورود و راه‏های دیگرِ جمع، اِعمال شود. حتی در روایات آمده است كه اگر روایتی مخالف صریح قرآن بود، بایستی كنار نهاده شود.

به هر حال آنچه آیات و روایات و عقل ما را به آن رهنمون می‏شوند، بطلان همه قیام‏ها، فعالیت‏ها و جریان‏های قبل از ظهور نیست، بلكه منظور از بطلان قیام و عَلَم در روایات، بطلان قیامی است كه به نام حضرت مهدی(ع) صورت گیرد ـ چنان كه قیام زید و امثال آن در روایات معتبر، تأیید شده‏اند.

- خاستگاه برداشت های انحرافی از مقوله انتظار فرج چیست و این اعتقاد چه پیامدهایی را در پی دارد؟

قانع بودن به وضع موجود و عدم كوشش برای تحقق وضعی برتر، عقب ماندگی توده، تسلّط بیگانگان و زبونی در مقابل آن‏ها نبودن استقلال و آزادی، ناامیدی و پذیرش شكست در حوزه فرد و اجتماع، ناتوانی دولت و نابسامانی كشور، فراگیر شدن ستم و انفعال و بی تحرّكی در مقابل ظلم، قبول ذلّت و بدبختی در حوزه فرد و اجتماع و تنبلی و بی‏مسئولیتی از پیامدهای رواج این اعتقاد است.

همچنین این آسیب حركت و قیام امام زمان(ع) را مشکل می سازد چرا كه هر چه فساد و تباهی بیش‏تر شود، كار امام(ع) در مبارزه سخت‏تر و طولانی می‏گردد و بسیاری از آیات و روایات مانند امر به معروف و نهی از منكر، سیاست داخلی و خارجی، چگونگی برخورد با كفار و مشركان، دیه، حدود، دفاع از محرومان عالم و... تعطیل می شود.

منشأ برداشت‏های انحرافی از كوته فكری و عدم بصیرت كافی نسبت به دین، انحرافات اخلاقی، انحرافات سیاسی و توهم این‏كه امام زمان(ع) كارها را به وسیله اكراه و اجبار یا فقط از طریق معجزه انجام می‏دهد؛ پس نیاز به مقدمات و زمینه‏سازی نیست، است. همچنین از جمله ریشه های ایجاد این آسیب نیز می توان به توهم این‏كه غیر از امام زمان(ع) هیچ كس نمی‏تواند همه فسادها و تباهی‏ها را به صورت كامل بر چیند و تمامی خیرها و صلاح‏ها را در همه ابعاد و زمنیه‏ها حاكم سازد؛ پس كاری از دیگران بر نمی‏آید، اشاره کرد.

عدم فهم صحیح روایت‏هایی كه ظلم و جور آخرالزمان را مطرح می‏كنند و این اشتباه كه پس بایستی، یا كاری به فساد و تباهی نداشت و در قبال آن، موضعِ بی طرفی اتخاذ كرد یا حتی دیگران را به گناه فرا خواند از دیگر دلایل ایجاد این تفکر است.

علم و بصیرت در دین، در مقابل كج اندیشی‏ها و برداشت‏های غلط، تقوا در مقابل هوی و هوس، علم و بصیرت در حوزه سیاست و اجتماع برای تشخیص دوستان و دشمنان و روشن شدن عملكرد سیاست بازان، تبیین و روشنگری اندیشمندان و علما در حوزه مسائل دینی و سیاسی و اجتماعی، پیروی از علمای راستین كه مصداق نایبان عام امام زمانند و به حاشیه راندن تفكرات متحجرانه و جمودگرا از راهکارهای زیربنایی رفع این آسیب است.

- در مقابل دیدگاه‏های مطرح شده درباره انتظار فرج نگرش دیگری هم وجود دارد كه انتظار را به معنای فراهم آوردن زمینه‏های ظهور، ظلم‏ستیزی به مقدار توان و آمادگی برای ظهور حضرت می‏داند. شیعیان در مقابل این اعتقاد و نگرش چه وظیفه ای دارند؟

در این دیدگاه فرد بایستی عالم را برای آمدن حضرت مهیا كند و نه تنها امر به معروف و نهی از منكر نماید، بلكه باید به دنبال تشكیل حكومت صالح و حفظ و حراست از كیان اسلامی نیز باشد.

حضرت امام(ره) در این باره می‏فرماید: "البته پركردن دنیا از عدالت، این را ما نمی‏توانیم بكنیم. اگر می‏توانستیم می‏كردیم. اما چون نمی‏توانیم باید ایشان بیایند. الان عالم پر از ظلم است، اگر ما بتوانیم جلوی ظلم را بگیریم، تكلیفمان است. ضرورت اسلام و قرآن [است] و... باید چنین كنیم. اما چون نمی‏توانیم باید او بیاید. اما باید فراهم كنیم كار را .

فراهم كردن اسباب این است كه كار را نزدیك كنیم. كاری كنیم كه عالم مهیا شود برای آمدن حضرت". "این‏هایی كه می‏گویند هر عَلَمی بلند شود و هر حكومتی، خیال كردند كه هر حكومتی باشد. این برخلاف انتظار فرج است. این‏ها نمی‏فهمند چه می‏گویند. این حرف‏ها را به این‏ها تزریق كردند، امّا خودشان نمی‏دانند دارند چه می‏گویند. نبودن حكومت، یعنی این‏كه همه مردم به جان هم بریزند. بكشند هم را، بزنند هم را، از بین ببرند، برخلاف نص آیات الهی رفتار كنند. ما اگر فرض كنیم دویست تا روایت هم در این باب داشتند، همه را به دیوار می‏زدیم. برای این‏كه برخلاف آیات قرآن است. اگر هر روایتی بیاید كه نهی از منكر نباید كرد، این را باید به دیوار زد. این گونه روایات قابل عمل نیست."

از سویی سخن آیات و روایات درباره امر به معروف و نهی از منكر، حدود، دیات، دفاع، جهاد،كمك به محرومان ، چگونگی برخورد با ظلم و عدم تسلیم در برابر ستم و دیگر مواردی كه دین مورد تأكید قرار داده، ما را به انتظار مثبت رهنمون می‏شود. از سوی دیگر، پیامبر درون یعنی عقل، نیز تكلیف ما را كاملاً مشخص کرده است: آیا می‏شود همة احكام و دستورهای الهی در دوران غیبت تا زمان ظهور، تعطیل و بدون متولی و مجری بماند؟ بدیهی است كسی بایستی عهده‏دار و حافظ شریعت الهی بوده و پناهگاه ایتام آل محمد(ص) باشد. بایستی به قدر توان كوشید و زمینه را فراهم كرد و عالم را برای آمدن حضرت مهیا کرد: "‏فیوطئون للمهدیّ یعنی سلطانه".

برنامه امام زمان(ع) بسیار عالی، امّا دشوار است؛ زیرا باید تمام جهان را اصلاح كند. از سوی دیگر، از روایات استفاده می‏شود كه امام زمان(ع) و یارانش به وسیلة جنگ و جهاد بر كفر و مادّیگری و بیدادگری غلبه می‏كنند و به واسطه نیروی جنگی، سپاه دشمن و طرفداران بی‏دینی و ستم را مغلوب می‏سازند.

وظیفه مسلمانان این است كه در اصلاح خود بكوشند و به اخلاق اسلامی آراسته گردند. وظایف فردی و احكام و دستورهای قرآن را عمل كنند. دستورهای اجتماعی اسلام را استخراج و بین خود به طور كامل اجرا كنند تا نتایج درخشان آن را عملاً در پیش جهانیان مجسم سازند. منتظر مصلح، خود بایستی صالح باشد و كار بزرگ امام زمان(ع) انتظاری گسترده می‏طلبد و برنامه ریزی‏های كلان و جهانی انتظار فرج، انتظار قدرت اسلام است و باید كوشش كنیم تا قدرت اسلام در عالم تحقق پیدا كند و مقدمات ظهور تهیه شود.

- افراط و تفریط در ارایه چهره مهر و قهر از امام عصر(عج) و ارایه چهره خشن از حضرت را یکی از آسیب های مهدویت معرفی کردید. در مقابل این آسیب چه دیدگاه هایی وجود دارد؟

برخی هر گونه مبارزه و مجاهدت را از حضرت نفی می‏كنند و صرفا به دنبال حل معجزه آسای امورند و مهربانی حضرت را به معنای عدم اجرای هر گونه كیفری می‏دانند. این تفكر انحرافی در زمان خود اهل‏بیت نیز وجود داشت: معمر بن خلاد می‏گوید: نزد امام رضا(ع) سخن از حضرت قائم(ع) مطرح شد. حضرت فرمودند: "‏... لو قد خرج قائمنا(ع) لم یكن الا العلق و العرق و النوم علی السّروج؛ شما امروز سبكبال‏تر از آن زمانید. قائم كه قیام كند، جز عرق ریختن و خواب (از فرط خستگی و مجاهدت‏های پی در پی) روی زین‏ها نیست"

عدم آمادگی و كوشش برای زمینه‏سازی ظهور و امید كاذب كه بسیاری از افراد را در انجام وظایف سست می‏كند، از پیامدهای این آسیب است. خاستگاه این آسیب را نیز می توان در معجزه آسا پنداشتن همه امور، عدم درك عمیق مهربانی حضرت كه با حكمت توأم است و عدم نگاه جامع به دین دانست. علم و بصیرت در دین، بررسی آیات و روایات و سیره اهل‏بیت از راهکارهای درمان و مبارزه با این آسیب است.

برای روشن شدن مسئله امداد غیبی و جایگاه آن در قیام، بررسی رابطه حكمت و محبت، كه حكیم، مهربانی‏اش هم از حكمت او سرچشمه می‏گیرد و حكمت هیچ‏گاه نمی‏پذیرد بر گرگ صفتان كه خویی جز وحشیگری و جنایت ندارند و هیچ موعظه‏ای در آن‏ها اثر ندارد و به هیچ صراطی مستقیم نیستند ـ ترحم شود نیز از جمله راهکارهای مبارزه با این آسیب است.

دیدگاه دیگر ارایه چهره‏ای خشن و وحشت آفرین است كه توأم با قتل و خون‏ریزی است. این مطلب با روح آیات و رسالت پیامبران و اوصیا: سازگاری ندارد. ایجاد دلزدگی و نفرت نسبت به امام، ترس و خوف از حضرت و عدم پذیرش امام به عنوان پدری مهربان و ناامیدی از انجام اعمال صالح به جهت ترس از عدم پذیرش توسط امام، با این تصور كه اكثریت كشته می شوند و حضرت اعمال او را نیز نمی پذیرد، از پیامدهای رواج این دیدگاه است. نفرت و خشونت و یأس، باعث عدم انگیزه برای درك و حتی تأمل درباره حضرت و راه و مرام او می‏ شود. همچنین عدم بصیرت كافی و نگاه جامع به دین و عدم بررسی دلالی و سندی روایات منشا پیدایش این آسیب است.

همچنین با بررسی روایات روشن می‏ شود كه بسیاری از مطالب ارایه شده درباره قتل‏های آغازین، جوی خون، كشته شدن دو سوم مردم و ...دچار اشكالات بسیار از ناحیه سند و دلالت هستند. لازم است مطالب این حوزه توسط اندیشمندان روشنگری شود که جنگ تنها با كسانی است كه جز زبان زور چیزی نمی‏فهمند، نه عموم مردم كه با جان و دل سراغ حضرت می‏آیند. مردم باید درک کنند حضرت با مردم مهربان، بلكه مهربان‏ترین افراد است.

در روایتی، امام رضا(ع) در بیان صفات امام معصوم فرمود: «‏یكون اعلم الناس و احكم الناس و اتقی الناس و احلم الناس و اشجع الناس و اسخی الناس... و یكون اولی بالناس منهم بانفسهم و اشفق علیهم من آبائهم و امهاتهم و...؛ امام، سرآمد مردم در دانش، قضاوت و حكمت، پرهیزكاری، حلم، شجاعت و سخاوت است... او نسبت به مردم از خودشان سزاوارتر و از پدر و مادرشان دلسوزتر است و... ». وظیفه یك عالم ـ چنان‏كه روایات می‏گویند ایجاد تعادل در خوف و رجا است، نه این‏كه دچار افراط و تفریط شده و مخاطبان خویش را به ورطه افراط و تفریط افكند.

- مراد از طرح مباحث غیر ضروری به عنوان یکی از آسیب های حوزه مهدویت چیست؟

یكی دیگر از انحرافات در مقوله مهدویت، پرداختن به مباحثی است كه هیچ ثمره‏ای ندارد. معرفت امام، وظیفه ما نسبت به امام، تبیین و ترسیم استراتژی آینده و ارائه آن برای زمینه سازی و فراهم آوردن شرایط ظهور و ... مسایلی است كه پرداختن به آن اهمیت فراوانی دارد.

پیامدهای پرداختن به مباحث غیر ضروری در حوزه مهدویت بازماندن از مباحث مهم، كاربردی و ضروری و بستر سازی برای ورود خرافات و سخنان بی دلیل و غیر مستند كه در نتیجه، سوداگران برای مطرح كردن خویش یا فریفتن مردم از بازار گرم این مباحث بهره می‏جویند، است.

این آسیب از عدم تشخیص وظیفه دینی، هوای نفس كه در عوام‏فریبی بروز می‏یابد، توهم و خیال‏پردازی كه زمینه داستان سرایی‏هایی چون جزیره خضرا و... است و عدم بررسی سندی و دلالی روایات و عدم تبیین و روشنگری اندیشمندان و عالمان دینی منشا می گیرد.

علم و بصیرت در دین، روشنگری توسط اندیشمندان در موضوعات مرتبط با مهدویت، حساسیت علما نسبت به عوام‏فریبان و ورود خرافات به ساحت دین و مقوله‏های دینی نظیر مهدویت و تقوا در مقابل هوای نفس و عوام‏فریبی می تواند در درمان و حذف این آسیب مهم باشد.

ادامه دارد...

نشریه الکترونیک ساعت صفر